Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla bağımsızlığını kazanan Türk Devletlerinde alfabe konusu henüz çözümlenmiş bir konu değildir. Türkiye Cumhuriyeti’nde de 1 Kasım 1928’de kabul edilen Latin alfabesinin fikri temellerinin atıldığı 1926 yılında Bakü’de gerçekleştirilen I. Türkoloji Kurultayı’nın ardından Sovyetler işgali altındaki Türkistan coğrafyasında Latin alfabesi çalışmaları yürütülmüştür. Alfabe çalışmalarının birbirinden bağımsız yürütülmesi lehçeler arasında alfabe farklılıklarının da ortaya çıkmasına sebep olmuştur.
Gelinen süreçte Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla birlikte bağımsız olan Türk Cumhuriyetleri’nin bir kısmı (Azerbaycan, Özbekistan ve Türkmenistan) Latin alfabesine hemen geçerken, bir kısmı ise (Kazakistan ve Kırgızistan) henüz Latin alfabesine geçiş sürecini tamamlayabilmiş değildir.
2009 yılında Türk Konseyi adıyla kurulan Türk Devletleri Teşkilatı, ortak alfabe konusunda da çalışmalar yürütmektedir. Son olarak 2024 yılında alt komisyonlarda alınan kararlarla 34 harfli ortak alfabe belirlenmiştir. Belirlenen alfabe Türkiye’de kullanılan 29 harfli Latin alfabesinin yanında eklenen “Ä-Ň-Ŭ-Q-X” harflerini kapsamaktadır.
Peki, bu alfabe değişikliğinin Türkiye ve Türk Dünyası için etkileri neler olacak?
Bu değişikliğin, Türk Cumhuriyetleri arasında çok olumlu sonuçlar doğuracağı öngörülmektedir. İlk olarak, aynı dili konuşan toplulukların birbirine daha yakınlaşması beklenmektedir. Ortak alfabe kullanımı, bu topluluklar arasındaki kültürel ve dilsel etkileşimi artıracak, dildeki kopuklukları ortadan kaldıracaktır. Bu durum, Türk halkları arasında kültürel zenginliklerin paylaşılmasını, birikimlerin birbirine aktarılmasını kolaylaştıracaktır. İnsanlar, ortak bir dil ve alfabe etrafında birleşerek, birbirlerinin tarihsel geçmişlerinden ve geleneklerinden daha fazla faydalanabilecektir.
Bunun yanında, alfabe değişikliğinin psikolojik etkileri de göz ardı edilmemelidir. Ortak alfabenin kabulü, Türk Dünyası’ndaki toplulukların bir araya gelmesi ve daha güçlü bir birliktelik duygusu geliştirmesi açısından önemli bir adım olacaktır. Alfabe, sadece bir yazı biçimi olmanın ötesinde, topluluklar arasındaki bağları güçlendiren, bir kimlik inşasına da hizmet eden bir araçtır. Bu nedenle, uzun vadede ortak alfabenin, bu ülkeler arasında fiziki birleşmeye yönelik bir psikolojik altyapı oluşturabileceği öngörülmektedir. Bu birleşme, sadece kültürel değil, aynı zamanda ekonomik, siyasi ve sosyal anlamda da derinlemesine bir işbirliği anlamına gelebilir.
Diğer bir önemli nokta ise, Türkçenin küresel dil sahnesindeki etkinliğinin artmasıdır. Türkçenin farklı lehçeleri arasındaki alfabe farklıklarının giderilmesi, dilin bütünlüğünü sağlayacak ve farklı lehçelerdeki Türk halkları arasındaki iletişimi kolaylaştıracaktır. Bu durum, Türkçenin dünya üzerindeki diğer diller arasındaki yerini güçlendirecek ve Türk dilinin uluslararası alandaki prestijini artıracaktır. Ortak alfabe sayesinde, Türkçe sadece bir konuşma dili değil, aynı zamanda kültürel bir bağ kurma ve küresel bir etkileşim dili hâline gelecektir.
Sonuç olarak, Türk Dünyasında bir ortak alfabe kullanımına geçilmesi, dilsel ve kültürel bir yakınlaşma sağlamanın ötesinde, uzun vadede toplumsal ve ekonomik işbirliklerini güçlendirecek önemli bir adım olacaktır. Bu değişiklik, Türk Cumhuriyetleri arasında daha güçlü bir bağ kurulmasına, Türkçenin daha etkin bir şekilde kullanılmasına ve Türk Dünyasının evrensel düzeyde daha güçlü bir konum elde etmesine olanak tanıyacaktır.
